Đăng bởi Ban biên tập ColorVision. Nội dung giáo dục này không phải lời khuyên y tế cá nhân. Đọc chính sách biên tập của chúng tôi và phương pháp thực hiện.
Trả lời nhanh
Protanopia là rối loạn thị giác màu đỏ-lục do thiếu nón L. Nó có thể khiến màu đỏ trông tối hơn và làm các sắc đỏ, lục, nâu, cam khó phân biệt hơn; cần chuyên gia nhãn khoa để xác nhận chẩn đoán.
Protanopia: giải thích về mù màu đỏ
Protanopia là một dạng rối loạn thị giác màu, trong đó người mắc không cảm nhận được ánh sáng đỏ. Nguyên nhân là thiếu hoàn toàn nón L (tế bào nón nhạy với bước sóng dài) trong võng mạc. Người bị protanopia đôi khi được gọi là mù đỏ.
Những điều cốt lõi
- Tỉ lệ: ảnh hưởng khoảng 1% nam giới và dưới 0,01% nữ giới
- Nguyên nhân: thiếu nón L; di truyền lặn liên kết nhiễm sắc thể X
- Trục nhầm lẫn: đỏ, lục và nâu trông tương tự nhau; nhầm lẫn diễn ra trên trục đỏ-lục
- Thay đổi độ sáng: vật màu đỏ trông tối hơn bình thường (độ sáng ở bước sóng đỏ bị giảm)
Protanopia ảnh hưởng thị giác ra sao
Người bị protanopia chỉ có hai loại nón hoạt động (nón M và nón S) thay vì ba. Kết quả là:
- Màu đỏ hiện lên như đen hoặc nâu rất sẫm — kênh đỏ không tạo tín hiệu
- Nhầm lẫn đỏ-lục khá nặng: đèn giao thông, quả mọng đỏ trên bụi cây xanh và chữ đỏ trên nền lục có thể không phân biệt được
- Cam và vàng có thể trông giống lục hoặc nâu
- Tím có thể trông như lam (vì thành phần đỏ trong tím không hiện ra)
- Quang phổ nhìn thấy hiện lên như một dải từ vàng ngả nâu sẫm ở một đầu, qua vàng, lục, tới lam ở đầu kia
Một nét riêng của protanopia so với deuteranopia là bước sóng đỏ trông tối hơn. Điều này nghĩa là trong vài điều kiện ánh sáng, một vật màu đỏ có thể trông gần như đen.
Protanopia và protanomaly
Cả hai đều liên quan tới nón L, nhưng khác nhau về mức độ:
| Protanopia | Protanomaly | |
|---|---|---|
| Nón L | Thiếu | Có, độ nhạy bị dịch chuyển |
| Mức độ | Nặng hơn | Thường nhẹ hơn |
| Tỉ lệ | ~1% nam giới | ~1% nam giới |
| Cảm nhận đỏ | Rất tối, gần như không có | Nhợt, ngả nâu |
Protanopia và deuteranopia
Cả hai đều được xếp vào mù màu đỏ-lục và có thể trông giống nhau, nhưng có khác biệt rõ:
| Đặc điểm | Protanopia | Deuteranopia |
|---|---|---|
| Nón thiếu | Nón L (nhạy với đỏ) | Nón M (nhạy với lục) |
| Độ sáng của đỏ | Giảm | Bình thường |
| Phổ biến hơn? | Ít gặp hơn | Phổ biến hơn |
| Dải nhầm lẫn | Trục hơi khác | Trục hơi khác |
Trong thực hành lâm sàng, máy đo bất thường sắc giác và các bảng Ishihara chẩn đoán được dùng để phân biệt protanopia với deuteranopia.
Cách di truyền của protanopia
Protanopia do đột biến ở gen OPN1LW trên nhiễm sắc thể X, gen mã hóa sắc tố cảm quang của nón L.
- Di truyền: lặn liên kết nhiễm sắc thể X
- Nam giới mắc bệnh: nhận một nhiễm sắc thể X lỗi (XY — một bản sao là đủ)
- Nữ mang gen: nhận một X lỗi và một X bình thường (XX — thường không bị ảnh hưởng)
- Nữ mắc bệnh: nhận nhiễm sắc thể X lỗi từ cả cha lẫn mẹ (rất hiếm)
Nếu một người nam mù màu có con với một phụ nữ không mang gen:
- Tất cả con gái đều mang gen
- Không con trai nào bị ảnh hưởng
Nếu một phụ nữ mang gen có con với một người nam không mắc bệnh:
- 50% con trai sẽ bị protanopia
- 50% con gái sẽ mang gen
Chẩn đoán: phát hiện protanopia bằng cách nào?
Một số bài test có thể gợi ý protanopia:
Sàng lọc:
- Test Ishihara — gồm những bảng có thể gợi ý kiểu protan (bảng cho thấy một con số với thị giác bình thường và một con số khác với người protanopia)
Toàn diện:
- Test Farnsworth 100 sắc độ — biểu đồ sai số dạng cực sẽ cho thấy các lỗi tụ lại dọc trục nhầm lẫn protan
- Máy đo bất thường sắc giác — tiêu chuẩn vàng để phân biệt protanopia với deuteranopia và đo mức độ nặng
Sống chung với protanopia
Phần lớn người bị protanopia thích nghi tốt và có cuộc sống trọn vẹn. Những khó khăn thường gặp gồm:
- Đèn giao thông (đỏ và vàng có thể khó phân biệt — vị trí đèn thường được dùng làm dấu hiệu)
- Các môn thể thao dùng màu đỏ và lục (bi-a, quần vợt trên một số loại mặt sân)
- Một số hạn chế nghề nghiệp (hàng không, vài vị trí quân đội, nghề điện có mã màu dây)
- Đọc bản đồ, đồ thị hay biểu đồ mã màu
Câu hỏi thường gặp
Protanopia có phải dạng mù màu phổ biến nhất không? Không. Deuteranomaly (nón M dịch chuyển) mới là dạng phổ biến nhất, ảnh hưởng ~5% nam giới. Protanopia ít gặp hơn.
Protanopia có chỉnh được không? Không chữa khỏi được, nhưng tròng kính lọc (EnChroma, Pilestone, Colormax) có thể tăng tương phản giữa đỏ và lục cho một số người. Kết quả khác nhau và không hiệu quả với tất cả mọi người.
Người protanopia có nhìn thấy đen trắng không? Không. Protanopia là một dạng lưỡng sắc — thị giác với hai loại nón thay vì ba. Màu sắc vẫn nhìn thấy được, chỉ mất khả năng phân biệt đỏ-lục. Thị giác đen trắng thực sự (achromatopsia) là một tình trạng hoàn toàn khác và hiếm hơn nhiều.
Bằng chứng và nguồn tham khảo
Các nguồn này cung cấp nền tảng về rối loạn thị giác màu và cách kiểm tra lâm sàng thông thường. Các hoạt động trên trình duyệt của ColorVision là sàng lọc mang tính giáo dục, không phải thiết bị lâm sàng.
Kiểm tra thị giác màu của bạn ngay
Thử các hoạt động kiểm tra thị giác màu miễn phí trên trình duyệt. Không cần tài khoản.