Renk Görme İlerleyen Yaşlarda Değişebilir mi?

Birçok kişi renk görme kusurunu ilk kez okulda, bir göz muayenesinde ya da bir aile bireyi uzun süredir var olan bir farkı belirttiğinde öğrenir. Kalıtsal renk görme kusuru genellikle doğuştan vardır ve çoğunlukla kararlıdır. Ancak renk görme ilerleyen yaşlarda da değişebilir. Bu ayrım önemlidir: yeni fark edilen bir değişiklik, yalnızca çevrim içi bir taramaya güvenmek yerine bir optometrist ya da göz hekimiyle konuşmak için bir nedendir.

Bu rehber, kalıtsal ile sonradan kazanılan değişiklikler arasındaki farkı, dikkat edilecek pratik belirtileri ve klinik göz muayenesinin neyi eklediğini açıklar.

Kalıtsal ve sonradan kazanılan renk görme farkları aynı şey değildir

Renk görme kusurunun en yaygın biçimleri kalıtsaldır. Gözün koni hücrelerini etkiler ve genellikle belirli kırmızı, yeşil, turuncu, kahverengi ya da mavi tonlarının ayırt edilmesini zorlaştırır. Bu farklar genellikle aniden ortaya çıkmaz ya da giderek kötüleşmez. Renk körlüğü türleri ve renk görmenin nasıl kalıtıldığı hakkında daha fazlasını okuyun.

Sonradan kazanılan renk görme kusuru, renk algısının değişmesi anlamına gelir; çünkü bir şey gözü, optik siniri ya da görmeyi işleyen beyin bölümlerini etkilemektedir. Bir gözü diğerinden fazla etkileyebilir, zamanla değişebilir ya da başka görme belirtileriyle birlikte ortaya çıkabilir. Bu örüntüler tek başına tanı değildir, ama bir göz sağlığı uzmanıyla paylaşılacak yararlı ayrıntılardır.

Dikkat edilmeye değer belirtiler

Her değişikliği tarif etmek kolay değildir. Kişi, tanıdık bir nesnenin daha az canlı göründüğünü, iki rengi beklenmedik biçimde ayırmakta zorlandığını ya da bir gözün bir rengi diğerinden farklı gördüğünü fark edebilir. Ne zaman başladığını ve sürekli olup olmadığını not edin.

Şunlar gibi yeni ya da artan bir sorun fark ederseniz göz muayenesi ayarlayın:

• Renklerin daha az parlak, soluk ya da her zamankinden farklı görünmesi
• Bir gözle diğerini karşılaştırdığınızda fark olması
• Eskiden kolayca ayırdığınız renkleri ayırt etmekte zorlanma
• Göz yaralanması, ameliyat, hastalık ya da yeni bir ilaçtan sonra ortaya çıkan değişiklik
• Bulanıklık, yan görmede azalma, çift görme ya da göz rahatsızlığıyla birlikte gelen renk değişiklikleri

Değişiklik ani ise ya da şiddetli göz ağrısı, kırmızı göz, ışık çakmaları, karanlık bir perde veya gölge, güçsüzlük, konuşma güçlüğü, şiddetli baş ağrısı ya da başka yeni nörolojik belirtilerle birlikteyse acil tıbbi yardım alın. Bu liste kendi kendine tanı koymak için değildir; çevrim içi bir test sonucunu beklememek için bir nedendir.

Sonradan kazanılan değişikliklere ne yol açabilir?

Nedeni bulmak için göz muayenesi gerekir. National Eye Institute’a göre sonradan kazanılan renk görme değişiklikleri retinayı, optik siniri ya da beyni etkileyen durumlarda ortaya çıkabilir. Örnekler arasında glokom veya yaşa bağlı makula dejenerasyonu gibi göz hastalıkları, katarakt, nörolojik durumlar, yaralanmalar ve bazı ilaçlar yer alır. Belirli kimyasal maruziyetler de renk görmeyi etkileyebilir.

Bu, bir renk görme değişikliğinin bu nedenlerden herhangi birini kanıtladığı anlamına gelmez. Birçok göz ve sağlık sorununun belirtileri örtüşür. Yararlı sonraki adım, özellikle değişiklik yeni, tek taraflı ya da ilerleyici ise zamanında yapılacak bir değerlendirmedir.

Gözleri tek tek karşılaştırmak neden yararlı olabilir

Güvenli ve rahat olduğunda, tanıdık renkli bir nesneyi olağan ışıkta kısa süreyle her gözle ayrı ayrı karşılaştırın. Belirgin bir fark, klinisyeniniz için yararlı bir bilgidir. Parlak ışıklara bakmayın ve bunu bir muayenenin yerine koymayın.

Kalıtsal kırmızı-yeşil farklar genellikle iki gözü benzer biçimde etkiler. Gözler arasında belirgin bir fark, göz sağlığı uzmanının araştırmak isteyeceği bir ipucu olabilir. Daha geniş bir değerlendirmenin parçası olarak görme keskinliğini, gözün sağlığını, göz bebeği yanıtlarını ve renk görmeyi inceleyebilirler.

Klinisyenler renk görmeyi nasıl test eder

Klinik test, kişisel bir cihazda renklere bakmaktan daha denetimlidir. Soruya göre bir göz sağlığı uzmanı şunları kullanabilir:

• Renkli noktalar içinde sayı, simge ya da yol barındıran renk plakaları
• Renkli kapak ya da karoların sıraya dizildiği ton dizme testleri
• Bazı merkezlerde, ışıkların özel biçimde karşılaştırıldığı anomaloskop incelemesi

Bu testler, renk görme farkının örüntüsünü ve şiddetini tanımlamaya yardımcı olur. Özellikle belirtiler yeniyse, öykünüz ve göz muayenenizle birlikte yorumlanır. National Eye Institute, bir plaka testi belirsiz kaldığında göz hekimlerinin birden fazla test kullanabileceğini belirtir.

Çevrim içi bir renk testi sonradan kazanılan bir sorunu saptayabilir mi?

Hayır. Tarayıcı tabanlı bir etkinlik eğitsel bir tarama olabilir ve bir renk görevinin zor geldiğini fark etmenize yardımcı olabilir; ama gözlerinizi inceleyemez ve bir değişikliğin nedenini belirleyemez. Sonuçlar ayrıca ekran ayarlarına, ekran teknolojisine, oda aydınlatmasına, tarayıcı işlemesine ve test koşullarına göre değişebilir.

Ishihara tarzı etkinliğimiz, Farnsworth ton etkinliğimiz ve D-15 etkinliğimiz genel bilgilendirme için tasarlanmıştır. Bunlar klinik araç değildir ve tıbbi, lisans, istihdam ya da hukuki kararlarda kullanılmamalıdır. Pratik sınırlar ve hazırlık için çevrim içi renk görme testi nasıl doğru kullanılır yazısına bakın.

Göz randevusuna götürülecek sorular

Birkaç ayrıntıyı not etmek randevuyu daha verimli kılabilir:

• Değişiklik ne zaman başladı ve ani mi yoksa yavaş mı gelişti?
• Tek gözü mü, iki gözü mü, yoksa yalnızca belirli renkleri mi etkiliyor?
• Bulanıklık, ağrı, ışık çakmaları, baş ağrısı ya da ışığa duyarlılık gibi eşlik eden belirtiler var mı?
• Göz yaralanması, göz işlemi, yakın zamanda geçirilmiş hastalık ya da yeni ilaç oldu mu?
• Ailede renk görme kusuru öyküsü var mı?

Her zamanki gözlüğünüzü ya da lenslerinizi yanınıza alın. Renk görme kaygıları nedeniyle reçeteli ilacınızı, onu yazan hekimle konuşmadan bırakmayın ya da değiştirmeyin.

Özetle

Uzun süredir var olan kalıtsal renk görme kusuru yaygındır ve genellikle kararlıdır. Yeni, kötüleşen ya da tek taraflı bir renk görme değişikliği ise farklıdır: profesyonel değerlendirme gerektirir; çünkü nedeni tedavi edilebilir olabilir ve çevrim içi bir test olasılıkları birbirinden ayıramaz.

Sık sorulan sorular

Yaşlanma renk algısını etkiler mi?

Evet. National Eye Institute, katarakt gözün merceğini etkilediğinde de dâhil olmak üzere renk görmenin yaşla kötüleşebileceğini belirtir. Yaşa bağlı değişiklik, özellikle fark edilir düzeydeyse ya da günlük işleri etkiliyorsa rutin göz bakımında konuşulmaya değerdir.

Renk görme kaybı her zaman bir göz hastalığı anlamına mı gelir?

Hayır. Birkaç nedeni olabilir ve bir bireyde neyin geçerli olduğunu ancak muayene belirleyebilir. Kalıtsal farklar da yaygındır. Önemli ayrım, değişikliğin yeni ya da ilerlemekte olup olmadığıdır.

Evde her gözü ayrı ayrı test etmeli miyim?

Gözler arasında belirgin bir farkı fark edip bildirebilirsiniz, ancak evde yapılan karşılaştırma tanısal bir test değildir. Bir gözde yeni ortaya çıkan bir fark, bir göz sağlığı uzmanıyla konuşulmalıdır.